Πέμπτη, 20 Μαρτίου 2014

ΒΥΡΩΝΑΣ : Μιά πόλη μιά ιστορία

"Ο Συνοικισμός Παγκρατίου, όπως ονομαζόταν στην αρχή, σχεδιάστηκε από 
τον πολιτικό μηχανικό Γ. Σούλη, σε συνεργασία με τον Επ. Χαρίλαο, πρόεδρο 
Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων και κτίστηκε σε περιοχή 98 στρεμμάτων, 
στο Παγκράτι, που ήταν ακατοίκητη, εκτός το τμήμα του Κοπανά, όπου υπήρχαν 
σπίτια οικοδόμων. 
Τα οικόπεδα, τα είχε δώσει δωρεάν, ο ιδιοκτήτης Κοπανά, 
τσιφλικάς Μαστρονικόλας.


Στην περιοχή της Ζωοδόχου Πηγής υπήρχαν 2 χείμαρροι, οι οποίοι ξεκινούσαν 
από το σημείο που ήταν γνωστό σαν «της γριάς το πήδημα». 
Ο ένας διέσχιζε τη σημερινή Νέα Ελβετία και μέσω της οδού Κύπρου έφτανε 
στη σημερινή πλατεία Μαρτάκη (Δεληολάνη) και ο άλλος διέσχιζε την οδό 
Μεσολογγίου και κατέληγε στη ίδια πλατεία.
Στο σημείο όπου ενώνονταν οι δύο χείμαρροι, υπήρχε μια μικρή ξύλινη Γέφυρα, 
γι’ αυτό και η στάση στο σημείο, ονομάστηκε αργότερα «Στάση Γέφυρας».
Υπήρχε δε ένα μικρό ασβεστοκάμινο στην θέση όπου ο Καχραμάνογλου έκτισε 
το Ταπητουργείο.



Ο Συνοικισμός κτιζόταν κατά τετράγωνα και ο μόνος δρόμος που υπήρχε ήταν 
η σημερινή οδός Χρ Σμύρνης. Στο κάθε τετράγωνο ήταν κτισμένο ένα μακρύ 
πλυσταριό, όπου έπλεναν τα ρούχα οι γυναίκες που έμεναν στα κοντινά σπίτια. 
Νερό δεν υπήρχε, μόνο δύο τρόμπες νερού, η μία του Σιαφάκα (Μεσολογγίου 
και Κορδελιού) και η άλλη του Πράπα (Μεσολογγίου και Τζαβέλα).

Λίγο αργότερα ο Δήμαρχος Αθήνας, Σπύρος Πάτσης προίκισε το Συνοικισμό 
με νερό (μια δεξαμενή στην Αγία Τριάδα) και έτσι τοποθέτησαν από μια βρύση 
σε κάθε τετράγωνο. Πολλοί πρόσφυγες εξακολουθούν να μένουν σε σκηνές 
καθώς οι πρώτες οικίες του Βύρωνα δεν επαρκούν για την κάλυψη στεγαστικών
αναγκών. Ηλεκτροφωτισμός στην αρχή δεν υπήρχε, μέχρι την ημέρα (γύρω στο 
1924) που οι αδερφοί Ουζούνη (γιοί του παππά- Ουζούνη, εφημέριου της Αγίας 
Τριάδας) εγκατέστησαν μια μεγάλη γεννήτρια στο τέρμα της Χρ.Σμύρνης, στη 
σημερινή στάση Μανώλη. Η επιχείρηση ηλεκτροφωτισμού λεγόταν «Ίκαρος» 
και είναι αυτή που αργότερα πήρε η ΔΕΗ. 

Η συγκοινωνία γινόταν με ένα μικρό λεωφορείο γκαζοζέν, που το ονόμαζαν 
«Προσφυγοπούλα».Σχολεία δεν υπήρχαν και αναγκαζόμασταν να πηγαίνουμε 
όλα τα παιδιά για μάθημα στην εκκλησία του Προφήτη Ηλία, ο καθένας μας με 
το σκαμνάκι του, όπου ο δάσκαλος μας έκανε μάθημα. Τον επόμενο χρόνο 
πηγαίναμε σε μια ξύλινη παράγκα που είχαν φτιάξει πίσω από το ξωκλήσι του 
Αγ Λαζάρου πάλι με τα σκαμνάκια μας, μέχρι που χτίστηκε το Δημοτικό 
Σχολείο της Αγίας Τριάδας.

Στο ύψωμα μεταξύ Βύρωνα Υμηττού Γούβας υπήρχε ένα πέτρινο μεγάλο σπίτι 
σαν κάστρο ακατοίκητο που έλεγαν ότι ήταν της Μις Δούγκα. Τότε δεν ξέραμε 
την ιστορία της Ισιδώρας Ντάνκαν.
Το δάσος Καρέα λόγω ξηρού κλίματος είχε μετατραπεί σε υπαίθριο σανατόριο. 
Όποια οικογένεια είχε φυματικό (φθισικό) επειδή ήταν πολύ μεταδοτική ασθένεια, 
τον πήγαιναν στο δάσος του Καρέα, τον εγκαθιστούσαν σ’ ένα αντίσκηνο και 
ένας από την οικογένειά του πήγαινε φαγητό. 
Τον Γενάρη του 1934 γίνεται ο Βύρωνας ανεξάρτητος Δήμος. Στις εκλογές 
εκλέγεται πρώτος δημοκρατικός Δήμαρχος, ο γιατρός Νίκος Φραγκιάδης, γιατί 
οι πρόσφυγες στην πλειοψηφία είμαστε Βενιζελοπλαστηριακοί. Συχνά είχαμε 
πετροπόλεμο με σφενδόνες με τους Γουβιώτες και τους Αναληψιώτες (που 
έμεναν μεταξύ Βύρωνα και Καισαριανή).

Στις διακοπές τα παιδιά από 10 χρόνων όταν έκλειναν τα σχολεία, πηγαίναμε 
στην Αθήνα και πιάναμε δουλειά για να βοηθάμε οικονομικά τους γονείς μας 
σε διάφορα καταστήματα και σε γραφεία για τις μικροδουλειές, δύο-τρεις μήνες. 
Στον Μεσοπόλεμο, είχαμε γιατρούς τον ηλικιωμένο Παπανικολή, καθώς και τον 
Φραγκιάδη. Το επάγγελμα οδοντιάτρου στο Βύρωνα, ασκούσανε οι Γιάννης 
Αναστόπουλος, ο Σεραφετινίδης, ο Γρηγ. Παπαδόπουλος, η Νίνα Ζωγραφίδη 
ενώ οδοντοτεχνίτης ήταν ο σύζυγός της Γιώργος Ζωγραφίδης.

Χαρτοπώλες - βιβλιοπώλες ήταν ο Τζεδόπουλος και ο Μισκής.
Ο Μπάρμπα Γιώργος με το γαϊδουράκι πουλούσε γάλατα στα σπίτια. 
Φαρμακοποιούς είχαμε τον Εμμανουήλ, τον Ψυλόγλου και τον Σαρόγλου. 
Συχνάζαμε στο καφενείο του Μαυρουδή καθώς και στο ουζερί του Τρίγκαζη 
στον Άγιο Λάζαρο. 
Στη αγορά υπήρχε ο φούρνος του Ξυνού και στη Νέα Ελβετία του Τσιμπογιάννη. 
Μπακάληδες ήταν ο Χατζηχαράλαμπος στον Άγιο Λάζαρο, ο Ξανάλατος στην 
αρχή της Χρ.Σμύρνης και ο Αχτίπης στην Αγίας Σοφίας. 
Τσαγκάρηδες είχαμε τον Πετρογιαννάκη στην αγορά και τον Τζανιδάκη.
Την μαναβική την προμήθευαν μανάβηδες με τα γαϊδουράκια τους.
Στη διασταύρωση των οδών Ιθώμης και Κύπρου, υπήρχε το φωτογραφείο του 
Γιώργου Καλλιγέρη και στο σημερινό τρίγωνο της Μαριάννας στην οδό Κύπρου, 
βρισκόταν το κινηματοθέατρο Μον Σινέ. 

Ο ποδοσφαιρικός όμιλος Ηρακλής Βύρωνα ήταν η πρώτη ποδοσφαιρική ομάδα. 
Αργότερα δημιουργηθήκαν, το Βυζάντιο στον Κοπανά από Κωνσταντινουπολίτες 
και η ποδοσφαιρική ομάδα Υπεροχή. Εξάλλου, ο Αθλητ. Σύλλογος οι «Νέοι 
Βύρωνος» με ομάδα βόλεϊ-μπολ και άθλημα στίβου, ήταν ένας από τους πρώτους 
της πόλης."

ΑΛΛΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

29 Απριλίου 1923: 
Πεντακόσιες οικίες, κατά το πλείστον διώροφες, παραδίδονται σε μικρασιάτες 
πρόσφυγες, σύμφωνα με εφημερίδα εποχής. Παρόντες στην εορτή των 
εγκαινίων του Συνοικισμού Παγκρατίου, ο Βασιλιάς Γεώργιος, ο Νικόλαος 
Πλαστήρας, το Υπουργικό Συμβούλιο και η Ιερά Σύνοδος. 

16 Απριλίου 1924 : 
Σε επίσημη τελετή, ο συνοικισμός Παγκρατίου μετονομάζεται σε συνοικισμό 
Βύρωνα με την ευκαιρία του εορτασμού των 100 χρόνων από το θάνατο 
του Λόρδου Βύρωνα, του μεγάλου Φιλέλληνα ποιητή που πέθανε στο Μεσολόγγι 
το 1924. Εκατό χρόνια μετά το θάνατό του, ο Δήμος μας παίρνει το όνομά του.
Η αναμνηστική πλάκα που φέρει την επιγραφή : " Εις ευγνώμονα ανάμνησιν της 
φιλοπροσφυγικής δράσεως και επί τη εκατονταετηρίδι του θανάτου του ποιητή. 
Ανεξάρτητα αν αργότερα αναπτύχθηκε άναρχα, σε αντίθεση με την Καισαριανή, 
ο Βύρωνας σχεδιάστηκε επί χάρτου πριν οικοδομηθεί και κατοικηθεί από 
πρόσφυγες. 

Για την εποχή, η πόλη, διέθετε πρωτοποριακές υπηρεσίες και δημόσια κτίρια: 
όπως αγορά, σχολείο, παιδικό σταθμό, μηχανοκίνητο ξυλουργείο, δημόσια 
λουτρά, τουρκικό χαμάμ στην πλατεία Δεληολάνη καθώς και το κινηματοθέατρο 
Μον Σινέ στο σημερινό τρίγωνο της Μαριάννας,ενώ δημιουργήθηκε και ένα
νοσοκομείο (στο κτίριο του παλιού Δημαρχείου).

Ιδρύεται σχολείο που περιλαμβάνει οκτώ αίθουσες, γραφείο και προαύλιο. 
Δημιουργείται κέντρο χειροτεχνίας - ταπητουργίας για την απασχόληση των 
κατοίκων. Σήμερα ο πρώτος όροφος έχει μετατραπεί σε στέκι νεολαίας. 
Καρδιά του συνοικισμού ήταν η αγορά, που περιλάμβανε δέκα μαγαζιά. 
Ραχοκοκαλιά του Δήμου, ήταν και είναι η Χρυσοστόμου Σμύρνης αφιερωμένη 
στο Μητροπολίτη Σμύρνης που στήριξε τους καταπιεζόμενους Έλληνες της 
Σμύρνης. Το 1919 υποδέχθηκε στη Μικρά Ασία τα Ελληνικά στρατεύματα και 
μετά την καταστροφή θανατώθηκε με βασανιστήρια. 

24 Ιανουαρίου 1924 : 
Εγκαινιάζεται ο ναός της Αναλήψεως που λειτουργούσε από το 1850 στο 
όνομα του Αγίου Μηνά. Ανήκει στη μονή του Αγίου Όρους, Σίμωνος Πέτρα. 

1925 : 
Θεμελιώνεται ο ναός της Αγίας Τριάδας, πάνω στα σχέδια του αρχιτέκτονα 
Δεμίρη με τη βοήθεια πολλών προσφύγων. 

18-1-1934 : Ο συνοικισμός του Βύρωνα χωρίζεται απ'την Αθήνα και γίνεται 
ανεξάρτητος Δήμος. 

1-4-1934 : Δήμαρχος εκλέγεται ο Νικόλαος Φραγκιάδης, αρχίατρος του 
νοσοκομείου που λειτουργούσε στη θέση του Δημαρχείου. Οι υπηρεσίες 
του Δήμου εγκαθίστανται στον πρώτο όροφο του Νοσοκομείου. Αργότερα
κτίστηκε το Πολυατρείο και έτσι όλο το κτίριο παραχωρήθηκε στο Δήμο.


Ο Βύρωνας της προσφυγιάς - ο Βύρωνας που χάνεται . . .
Εθνική Αντίσταση του Βύρωνα
Το παρακάτω φωτογραφικό αφιέρωμα προέρχεται από το αξιόλογο βιβλίο του Απόστολου Κοκόλια 90 Χρόνια Βύρωνας. Το βιβλίο παρουσιάζει μια συνοπτική ιστορική αναδρομή της συνοικίας και των προσώπων της και αφιερώνει ειδικό κεφάλαιό του στην Εθνική Αντίσταση. Επιλέξαμε και παρουσιάζουμε μερικές φωτογραφίες του βιβλίου και προσθέτουμε σε αυτές και 1-2 δικές μας. 




EΠΟΝίτες και ΕΠΟΝιτισσες στο οχυρωμενο με αμμοσακους Πολυιατρείο Βύρωνα το 1943




Μαθητές της ΣΤ Τάξης του 7ου Γυμνασίου Παγκρατίου το 1942. Πολλοί από αυτούς στελέχωσαν την ΕΠΟΝ και τον ΕΛΑΣ των ανατολικών συνοικιών


Μάιος του 1943, εκδρομή ΕΠΟΝιτών του Βύρωνα στα Μάρμαρα του Κοκκινου Μύλου Στο μέσον, όρθιος ο Ν Περογιαννάκης (με το κασκέτο) πρώτος γραμματέας της ΕΠΟΝ Βύρωνα, αριστερά του ο Μ. Ιωαννίδης και δίπλα του ο Γ Κορακιανίτης. Στο μέσον ο Γ Μοσκόβας



ΕΠΟΝίτες του Παγκρα΄τιου και του Βύρωνα σε ένα από τα γλέντια της γειτονιάς. Όρθιος από τα αριστερά ο Λ Παπαλόης, δεύτερος ο Α Εμμανουήλ και τέταρτος ο Κ. Παπαβασιλείου.



'Αλσος Παγκρατίου Ιανουάριος 1943. Από αριστερά: Τάκης Κέκας, Γιάννης Μοσχόβας, Μάνος Ιωαννίδης, Κώστας Γιαννιός, ολοι μέλη της ΕΠΟΝ



ΕΠΟΝίτες και ΕΠΟΝίτισσες σε μια εκδρομή τους στον Καρέα. Διακρίνονται στους καθιστούς πρώτη μπροστά η Αλέκα Καρούμπαλου- Βάκη. Πίσω της ακριβώς ο Τζώνης Φραγκονικολόπουλος με τις δύο αδελφές του Αυγούστα και Μαρίνα. 
Πρώτη αριστερά στους όρθνιους είναι η Ελένη Γλύκαντζη Αρβελέρ. 



Η Ελένη Γλύκαντζη Αρβελέρ στα 18 της σε συγκέντρωση της ΕΠΟΝ



Τμήμα του ΕΛΑΣ Παγκρατίου πιθανόν σε άσκηση μάχης. Πίσω τους είναι η εκκλησία της Ανάληψης στο Βύρωνα



ΕΛΑΣίτες του Βύρωνα με κράνη λάφυρα από Χωροφύλακες, Γερμανούς και δύο βρετανικού τύπου


ΕΛΑΣίτες του Παγκρατίου σε ώρες ξεκούρασης στην περιοχή του Βύρωνα



Σωκράτης Φαληρέας, του 4ου Συντάγματος ΕΛΑΣ



Βασίλης Γαλλάς, μέλος της ΟΠΛΑ Βύρωνα. Έπεσε στα Δεκεμβριανά το 1944



Μαρκάκης Μάρκος, μέλος της ΟΠΛΑ Βύρωνα. Εκτελέστηκε το 1947



Αναστάσιος Νόμπελης μέλος της ΟΠΛΑ



Μαυρουδής Δημήτρης, μέλος της ΟΠΛΑ Πέθανε εξόριστος στην Τασκένδη



ΕΠΟΝίτισες του Βύρωνα. Όρθια δεξιά η Ιλεάνα Πανταζή που εκτελέστηκε ως συνεργάτης των Γερμανών, λόγω εσφαλμένων πληροφοριών του ΕΛΑΣ



Το μπλοκ του Βύρωνα στην αιματοβαμμένη πορέια της 3/12/1944


Η Ελένη Γλύκαντζη-Αρβελέρ και η Αλέκα Καρούμπαλου-Βάκη ως μαθήτριες και ΕΠΟΝίτισσες




Μέλη του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ Βύρωνα μετά την απελευθέρωση

ΣΧΌΛΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ
Θέλησα να κάμω αυτό το αφιέρωμα στο τόπο που γεννήθηκα και μεγάλωσα,πού έπαιξα παιδί στις αλάνες του,τον τόπο που γεννήθηκε η μάνα μου και μεγάλωσε ο πατέρας μου (γεννήθηκε στην Μεσσηνία)
Ενας μικρός φόρος τιμής σε τούτο τον ηρωϊκό τόπο τον οποίο τα τελευταία χρόνια αλεξιπτωτιστές δηλώνουν Βυρωνιώτες προκειμένου να δρέψουν πολιτικές δάφνες σε τοπικό επίπεδο.
Μέ ενοχλεί αφάνταστα να καπηλεύονται τούτοι οι αλεξιπτωτιστές τον τόπο μου ενώ ουσιάστικα δεν πρόσφεραν ποτέ το παραμικρό,αντίθετα σκοπός τους ήταν και είναι να κερδίσουν.
Δέν έπαιξαν στις αλάνες του Βύρωνα δεν φοίτησαν στα σχολεία του Βύρωνα,δέν πήγαν εκδρομές στα αναπηρικά ή στον Κουταλά,στον Καρέα.
Δέν έβλεπαν από την ταράτσα τους κρυφά το έργο της ημέρας από τον Ερμή τρώγοντας σουβλάκια από τον Παντελή ή τον Ζαχαρία.
Δέν βγήκαν τα πρώτα τους κρυφά ραντεβουδάκια στο άλσος της Ανάληψης ή στην πλατεία Βυζαντίου
Δέν είχαν παππούδες που αγωνίστηκαν γιά τον Βύρωνα πού πρόσφεραν στον Βύρωνα όπως ο παππούς μου ο οποίος έδινε ψωμί σε οικογένειες του Βύρωνα,Βυρωνιώτες εργάζονταν στο εργοστάσιο του κατασκευής μαγειρικών σκευών.
Βυρωνιώτες μορφώθηκαν στο σχολείο της αδελφής του πατέρα μου,πόσοι Βυρωνιώτες δεν πέρασαν από την σχολή Κουνιάκη?
Είναι λοιπόν δυνατόν να μην πονώ γιά τον τόπο που γεννήθηκα και να με ενοχλούν οι αλεξιπτωτιστές ?Είναι δυνατόν να μη με ενοχλεί που χρησιμοποιούν τον Δήμο για προσωπική τους πολιτική προβολή ενώ πρίν δεν τους γνώριζε μήτε η μάνα τους.
Επιτέλους πρέπει να εξυγιανθεί ο Δήμος Βύρωνα και οι γύπες να πάρουν πόδι.
Είθε να ξημερώσει μιά άλλη μέρα γιά τον Βύρωνα ένας αέρας φρεσκάδας ο νοών νοείτο .


Μαίρη Λαγανά

*πληρ.αφιερώματος από το διαδίκτυο*
πηγή: mlagananews.blogspot.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...